Languages

Uyghur

Fact corner

  • Language: Uyghur
  • Alternate names: Uighur, Uygur, Uigur, Uighuir, Uiguir, Weiwuer, Wiga, ئۇيغۇرچە‎, Uyghurche, Уйғурчә
  • SIL-code: Ethnologue:uig
  • Language family: Altaic, Turkic, Eastern
  • Number of speakers: 7,601,431
  • Script: Old Uyghur alphabet, Arabic alphabet, Latin alphabet, Cyrillic

Introduction

Xinjiang Uyghur Autonomous Region
Xinjiang Uyghur Autonomous Region.

Uyghur is a Turkic language spoken by the Uyghur people in Xinjiang Uyghur Autonomous Region, a Central Asian region administered by China.

Uyghur is an agglutinative language and frequently uses affixes, and specifically suffixes, or endings. One word can have many affixes and these can also be used to create new words, such as creating a verb from a noun, or a noun from a verbal root.

The verb

Verb suffixes mark person, number, 2nd person marks plural and three levels of respect. Types of verbs include passive, reflexive, reciprocal and causative.

Uighur verb chart

POSITIVE NEGATIVE Examples
STATEMENT INTERROGATIVE STATEMENT INTERROGATIVE
Infinitive -makh, -mek -maslikh, -meslikh -maslikh gërek
present future,
habitual
will do
usually do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-imen, -ymen
-isen
-idu
-imiz
-isiz
-isiler
-idu
-imenmu?
-amsen? -em/um/üm-
-amdu?
-ammiz?
-amsiz?
-amsiler?
-amdu?
-maymen, -meymen
-maysen
-maydu
-maymiz
-maysiz
-maysiler
-maydu
-maymenmu?
-mamsen?, -em-
-maydu?
-maymizmu?
-mamsiz?
-mamsiler?
-maymudi?
simple past
did
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-dim, -dum, -düm
-ding
-di
-dukh
-dingiz
-dinglar
-di
-dimmu?
-dingmu?
-emdi? -dimu?
-emdukh?
-dingizmu?
-dinglarmu?
-emdi?
-midim
-miding
-midi
-midukh
-midingiz
-midinglar
-midi
-midimmu?
-midingmu?
-midimu?
-midukhmu?
-midingizmu?
-midinglarmu?
-midimu?
-tim, -tum, -tüm
-ting
-ti
-tukh
-tingiz
-tinglar
-ti
present perfect
have done
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-ghanmen
-ghansen
-ghan
-ghanmiz
-ghansiz
-ghansiler
-ghan
-ghanmanmu?
-ghanmusan?
-ghanmu?
-ghanmizmu?
-ghanmusiz?
-ghanmusiler?
-ghanmu?
-mighanmen
-mighansen
-mighan
-mighanmiz
-mighansiz
-mighansiler
-mighan
-mighanmenmu?
-mighanmusen?
-mighanmu?
-mighanmizmu?
-mighanmusiz?
-mighanmusiler?
-mighanmu?
kelgen
ketken
yazghan
akhkhan
dëmigen
okhumighan
past perfect
had done
have done before
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-ghanidim, -ghantim
-ghaniding
-ghanidi
-ghanidukh
-ghanidingiz
-ghanidinglar
-ghanidi
-ghanmidim?
-ghanmiding?
-ghanmidi?
-ghanmidukh?
-ghanmidingiz?
-ghanmidinglar?
-ghanmidi?
-mighanidim
-mighaniding
-mighanidi
-mighanidukh
-mighanidingiz
-mighanidinglar
-mighanidi
-mighanidimmu?
-mighanidingmu?
kelgenidim
barghanidingiz
okhughanidi
kelgentim
present continuous
is doing
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-ivatimen, v/uv/üv
-ivatisen
-ivatidu
-ivatimiz
-ivatisiz
-ivatisiler
-ivatidu
-ivatimenmu? -mayvatimen, -mey
-mayvatisen
-mayvatidu
-mayvatimiz
-mayvatisiz
-mayvatisiler
-mayvatidu
-mayvatimenmu? ixlevatkhan
khilivatkhan
körüvatkhan
utuvatkhan
kelmeyvatkhan
past continuous
habitual
was usually doing
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-ivatattim, v/uv/üv
-ivatatting
-ivatatti
-ivatattukh
-ivatattingiz
-ivatattingllar
-ivatatti
-ivatamtim? -mayvatattim, -mey-
or
-ivatmayttim, -mey-
-ivatmamtim? körüvatattim
okhuvatattukh
yëzivatattingiz
sözlevatatti
past continuous
was doing
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-ivatkhanidim
-ivatkhaniding
-ivatkhanidi
-ivatkhanidukh
-ivatkhanidingiz
-ivatkhanidinglar
-ivatkhanidilar
-ivatkhanidimmu? -mayvatkhanidim -mayvatkhanidimmu? ixlevatkhan
khilivatkhan
körüvatkhan
utuvatkhan
kelmeyvatkhan
barmayvatkhan
present aorist
habitual (poetic)
do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-arman
-arsan
-ar
-armiz
-arsiz
-arsiler
-ar
-armanmu?
-armusan?
-armu?
-masmen
-massen
-mas
-masmenmu? -ermen
past aorist
used to do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-attim, -ettim, yttim
-atting
-atti
-attukh
-attingiz
-attinglar
-atti
-attimmu?
-attingmu?
-attimu?
-mayttim, -meyttim
-maytting
-maytti
-mayttukh
-mayttingiz
-mayttinglar
-maytti
-mayttimmu? këlettim
barattingiz
ixleyttukh

kelmeyttim
sözlimeytti
anghlimayttukh
bilmeyttimu

habitual fut.
will be doing
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-idighanmen
-idighansen
-idighan
-idighanmiz
-idighansiz
-idighansiler
-idighan
-idighanmenu? -maydighanmen, -mey -maydighanmenmu? baridighan
okhuydighan
kelmeydighan
barmaydighan
capacity
know how to do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-idighan boldum
-idighan bolding
-idighan boldi
-idighan boldukh
-idighan boldingiz
-idighan boldinglar
-idighan boldi
-idighan boldummu? -idighan bolmidim -idighan bolmidimmu?
present conditional
if do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-sam, -sem
-sang, -seng
-sa, -se
-sakh, -sek
-singiz
-sanglar, -senglar
-sa
-misam, -misem
-misang
-misa
-misakh, -misek
-misingiz
-misanglar
-misa
gelsem
okusa
present conditional
continuous
if is doing
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-ivatsam
-ivatsang
-ivatsa
-ivatsakh
-ivetsingiz
-ivatsanglar
-ivatsa
-mayvatsam
conditional
unreal
if did
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-sam idi
-sang idi
-sa idi
-sakh idi
-singiz idi
-salar idi
-misam idi
-misang idi
-misa idi
-misakh idi
-misingiz idi
-misalar idi
imperative
do!
let me, let’s
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-ay, -ey, -y
- (khin/ghin)
-sun
-ayli, -eyli
-ing, -ng, -ung, -üng
-inglar, -nglar
-sun
-aymu, -eymu? -may, -mey
-ma, -me, -mighin
-misun
-mayli, -meyli
-mang, meng
-malar, meler
-misun
-maymu, meymu?
-misunmu
okuy
yëzing!
barsun
yazmisunmu?
kelsunmu?
possibility
can do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-(y)alaymen, -eley-
-alaysen
-alaydu
-alaymiz

-alaysiz
-alaysiler
-alaydu

-(y)alaymenmu?
-aliyamsen?
-aliyamdu?
-(y)almaymen, -elme- -(y)almaymenmu? geleleymen
sözliyeleydu
baxliyalaymiz
okhuyalmaydu
future tense
intend to do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-makhqimen, -mek
-makhqisen
-makhqi
-makhqimiz
-makhqisiz
-makhqisiler
-makhqi
-makhqimenmu?
-makhqimusen?
-makhqimu?
-makhqimizmu?
-makhqimusiz?
-makhqimusiler?
-makhqimu?
-makhqi emesmen -makhqi emesmenmu? barmakhqi
kelmekqi
okumakhqi
körmekqi
past future intent
meant to do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-makhqi idim
-makhqi iding
-makhqi idi
-makhqi idukh
-makhqi idingiz
-makhqi idinglar
-makhqi idi
-makhqi idimmu -makhqi emes idim
present continuous (II)
gradually doing
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-makhtimen, -mek-
-makhtisen
-makhta, -mekte
-makhtimiz
-makhtisiz
-makhtisiler
-makhta, -mekte
-makhtimenmu? -makhta emesmen
reported
said to do
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-iptimen
-ipsen
-iptu
-iptimiz
-ipsiz
-ipsiler
-iptu
-iptimenmu
-ipsenmu
-iptumu
-maptimen, -mep-
-mapsen
-maptu
-maptimiz
-mapsiz
-mapsiler
-maptu
-maptimenmu
-mapsenmu
-maptumu
yëziptimen
körmeptimen
khaptu (>khal)
boptu (>bol)
reported
continuous
said to been doing
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-vatiptimen
-vatipsen
-vatiptu
-vatiptimiz
-vatipsiz
-vatipsiler
-vatiptu
-vatiptimenmu? -mayvatiptimen -mayvatiptimenmu? -vitip-
reported experience
said to have/be done
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-iptikenmen
-iptikensen
-iptiken
-iptikenmiz
-iptikensiz
-iptikensiler
-iptiken

Verbal aspects

aktive
do
-
-
-
-
-
baxlimakh
khilmakh
bermek
tutmakh
körmek
passive
be done,
do itself
-n-, -l-
-in-, -il-
-un-, -ul-
-ün-, -ül-
baxlanmakh
khilinmakh
bërilmek
tutulmakh
körünmek
körülmek
reflexive
do each other
do together
-x-
-ix-
-ux-
-üx-
oynaxmakh
yëzixmakh
tonuxmakh
körüxmek
causative
make s.b. do
-t-
-dur, -tur-
-dür, -tür-
-ghuz-, -khuz-
-güz-, -küz-
-ar-, -ur-,-ür-
exception:
-set-
ixletmek
tonuxturmakh
qüxendürmek
mangghuzmakh
yigüzmek
qikharmakh
qüxürmek
körsetmek
repetitive
do often
-at, -et, -yt alatmakh
kiyetmek
okuytmakh
köretmek
result
end up doing
-val- ëlivalmakh

Verbal suffixes

Function Ending Examples Sentence
participle
(while) doing
-p
-ip
-up
-üp
kharap
ëlip
turup
körüp
wish, desir
wanting to do
-ghu
-khu
-gu
-ku
okhughu
utkhu
Mëning top oynighum bar / yok.
in order to do
since doing
-ghili
-gili
alghili
kelgili
U het salghili ketti.
Men Xinjanggha kelgili 40 yil boldi.
because of doing -ghaqkha
-khaqkha
-geqke
-keqke
okhughaqkha
khilalmighaqkha
Jezim khilalmighaqkha, hëqnëme dëyelmidim.
doing (verbal noun) -x
-ix
-ux
-üx
kharax
ixlex
ëlix
turux
körüx
körüxum
need to do -ay
-ey
baray
körey
baraymen, baraysen, baraymiz, baraysiz
the fact of having done,
doing,
going to do
-ghanlikh
-yvatkhanlikh
-idighanlikh
ketkenlikh
këlivatkhanlikh
okhuydighanlikh
Uning këlidighanlighini men bilimen.
before
rather than
-ghiqe
-kiqe
-giqe
ketkiqe
tapmighiqe
barghiqe
Men sirttin khaytip kelmigiqe, hëqyerge barmighin!
the more the … -ghansëri
-kensëri
-gensëri
yëtkhansëri
sözlexkensëri
ügengensëri
Uning hëti barghansëri tüzilivatidu.
seem to be -ptudek
-ivatkhidek
-khudek
saylaptudekmen
bërivatkhideksiz
ötküdeksen
it seems I have chosen
it seems you are about to go
it seems you will be able to come over

“to be“

present men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-men
-sen
-
-miz
-siz
-siler
-
-menmu?
-musen?
-mu?
-mizmu?
-musiz?
-musiler?
-mu?
emesmen
emessen
emes
emesmiz
emessiz
emessiler
emes
emesmenmu? yahximen
yahxi emes
past men
sen
u
biz
siz
siler
ular
idim
iding
idi
idukh
idingiz
idinglar
idi
idimmu? -midim
idingmu?
idimu? -midi
idukhmu?
idingizmu?
idinglarmu
idimu?
emes idim
emes iding
emes idi
emes idukh
emes idingiz
emes idi(lar)
emes idimmu?
emes midi?
ixqi idi
ixqi idingizmu?
dokturmidi?
reported
said to be
men
sen
u
biz
siz
siler
ular
-(i)kenmen
-ikensen
-iken
-ikenmiz
-ikensiz
-ikensiler
-iken
-miken? emeskenmen
emeskensen
emesken
emeskenmiz
emeskensiz
emeskensiler
emesken
yahxiken
ürümqilikhmiken?

Verbal nouns with possessive suffixes

verbal noun
doing
kharax
kharixim
kharixing
kharixi
khariximiz
kharixingiz
kharixinglar
kharixi
ëlix
ëlixim
ëlixing
ëlixi
ëliximiz
ëlixingiz
ëlixinglar
ëlixi
turux
turuxum
turuxung
turuxi
turuximiz
turuxingiz
turuxinglar
turuxi
körüx
körüxüm
körüxüng
körüxi
körüximiz
körüxingiz
körüxinglar
körüxi
bolixim
bolixing
bolixi
boliximiz
bolixingiz
bolixi
wish, desir
wanting to do
alghu
alghum (var)
alghung
alghusi
alghumiz
alghungiz
alghunglar
alghusi
körgü
körgüm (yok)
körgüng
körgüsi
körgümiz
körgüngiz
körgünglar
körgüsi
qikhkhu
qikhkhum (keldi)
qikhkhung
qikhkhusi
qikhkhumiz
qikhkhungiz
qikhkhunglar
qikhkhusi
experience
have done before
bolghanim var/yokh
bolghaning
bolghani
bolghanimiz
bolghaningiz
bolghaninglar
bolghani
körmiginim
körmigining
körmigini
körmiginimiz
körmiginingiz
körmigininglar
körmigini
Categories: Altaic? | Turkic | Language

Verb Wiki

Verbix Website

edit SideBar

Copyright Verbix 1995-2016